Zofia Partyka

Z Encyklopedii Jeżowego
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zofia Partyka (ur. 13 maja 1914 r. w Jeżowem, zm. 9 października 1999 r. w Jeżowem) - malarka.

Zofia Partyka urodziła się 13 maja 1914 roku jako córka Walentego i Agnieszki z domu Maziarz. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Jeżowem zajmowała się domem. Od wczesnego dzieciństwa interesowało ją malarstwo. Nie było to typowo zainteresowanie dziecka, gdyż jej zainteresowanie i praktyka miały szczególny charakter. Zaczęła nawet rzeźbić w glinie, wykonując figurki jasełkowe do szopek. Robiła różne ozdoby z wikliny, słomy, bibuły i żołędzi. Komponowała z nich łańcuchy, wisiory i pająki.
W okresie II wojny światowej została wywieziona do Berlina. Po powrocie, około 1944 roku ponownie zajęła się malarstwem. W 1948 roku zapisała się do Zrzeszenia Malarzy Ludowych przy Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie. Posiadała książeczkę "Klub Twórców Amatorów" w Nisku z opieczętowanymi wpłatami składek za lata 1975-1978. Początkowo malowała prostokątne makaty na płótnach przedstawiające kwiaty, głownie róże i maki. Po jakimś czasie rozpoczęła malować makaty z krajobrazami, a jej ulubionymi tematami były las, leśna polana ze zwierzętami, bociany na łące i zachód słońca. W kulturze ludowej Lasowiaków maty te nazywane były dywanami.

Dźwiganie krzyża

Zofia Partyka malowała na zamówienia sąsiadów, rodziny i znajomych. To było pewną inspiracją do twórczości. Systematyczne kontakty z innymi twórcami wzbogacały jej postawę twórczą i mobilizowały do poszukiwań. Zarówno na obrazy, jak i na makaty było duże zapotrzebowanie ze względu na wysoki poziom artystyczny. Z czasem zrezygnowała z formatów dużych płócien na ścianę, a zaczęła malować obrazy na krosnach. Nie zaopatrywała się w fachowe blejtramy, lecz zwyczajne, zbijane z listewek ramki, które kilkakrotnie wykorzystywała dla swoich potrzeb.

Zmieniła się także tematyka tworzonych przedstawień. W ornamentyce dominującymi były motywy kwiatowy i geometryczny. W owym czasie dominowały one we wnętrzach wiejskiego domu. Malowała też obrazy o tematyce religijnej, pejzaże oraz obrazy związane z życiem dawnej wsi, z pracami rolnymi. Tematami jej prac była też wojna, np. łapanka w Jeżowem. Obrazy o treści religijnej to przede wszystkim oleodruki. Malarka była podporządkowana wymogom nabywców, którzy oczekiwali wiernego odtworzenia reprodukcji. Nie miała zbyt wiele możliwości na własną inwencję. Biorąc pod uwagę kolorystykę, zaliczyć można jej obrazy do tzw. kręgu "malarstwa niedzielnego". Urokliwy nastrój prac stwarzają elementy baśniowe. Najciekawsze obrazy dotyczą Jeżowego i okolic. Obrazy o tematyce rodzajowej to wyjątkowe pozycje w dorobku malarskim tej artystki. Są to przeważnie ludowe obrzędy, obyczaje, zwyczaje, a także elementy wiejskiej pracy. Do najbardziej udanych należy cykl trzech prac "Kiszenie kapusty". Za ten cykl otrzymała II nagrodę w Międzywojewódzkim Konkursie "Motyw pracy w twórczości ludowej", zorganizowanym przez Muzeum Okręgowe w Rzeszowie w 1977 roku. Brała także udział w I i II Triennale Plastyki Nieprofesjonalnej w Szczecinie i Wrocławiu oraz w wielu wystawach zbiorowych organizowanych przez Niżański Ośrodek Kultury i Wojewódzki Dom Kultury w Tarnobrzegu.
Modlitwa w Ogrojcu

Mając 79 lat Zofia Partyka nadal malowała obrazy, widoczki i krajobrazy. Tworzyła niemalże do końca życia. Planowała jeszcze wziąć udział w Międzynarodowym Konkursie Plastycznym pt. "Ksiądz Karol Wojtyła; papież Jan Paweł II". Nadesłane prace miały być zaprezentowane na wystawie pokonkursowej, która miała odbyć się w lipcu 2000 roku. Ekspozycja miała objąć dzieła sztuki, rękodzieła i rzemiosła, osobliwe prace profesjonalne i amatorów z całego świata, ilustrujące różne etapy życia Jana Pawła II. Malarka planowała wziąć także udział w tej wystawie, gdyż już w lipcu 1999 roku otrzymała na nią zaproszenie. Nie doczekała.
Zmarła 9 października 1999 roku w Jeżowem, gdzie została pochowana.


Obrazy Zofii Partyki znajdują się m. in. w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej (kolekcja 5 obrazów olejnych pt. Motywy pracy na roli w twórczości ludowej), w Muzeum Etnograficznym w Krakowie (obraz Kobiety w rzece), w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie oraz w Muzeum w Jeżowem.

Józef Myjak sporządził w swojej publikacji wykaz 11 obrazów olejnych Zofii Partyki: Pejzaż z Jeżowego, Chata, Zabawa dzieci, Wiejska droga, Na pastwisko, Do młyna, Rzeka, Scenka rodzajowa, Pejzaż poranny, Harasiuki, Wnętrze izby.
O twórczości malarki można dowiedzieć się z "Atlasu sztuki ludowej i folkloru w Polsce", wydanego przez Wydawnictwo Arkady w 1978 roku, autorstwa polskiego etnografa Mariana Pokropka.