Tomasz Sagan

Z Encyklopedii Jeżowego
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tomasz Sagan
Jesion
Tomasz Sagan
Data urodzenia 27 grudnia 1903
Miejsce urodzenia Jeżowe
Data śmierci 8 stycznia 1974
Miejsce śmierci Rzeszów
Odznaczenia
Order Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Zwycięstwa i Wolności

Tomasz Sagan, ps.Jesion (ur. 27 grudnia 1903 w Jeżowem, zm. 8 stycznia 1974 w Rzeszowie) – wieloletni działacz chłopski, samorządowy na szczeblu gromadzkim, gminnym, powiatowym a nawet wojewódzkim.

Tomasz Sagan urodził się 27 grudnia 1903 w rodzinie Józefa i Wiktorii Sagan (z domu Oczkowska), jako jedno dziecko z licznego potomstwa rolników posiadających 7-hektarowe gospodarstwo rolne w Jeżowem. W trakcie uczęszczania do czteroklasowej szkoły ludowej umiera jego matka. W wieku 15 lat zostaje oddany na naukę zawodu – stolarstwa, po ukończeniu której prowadzi własną stolarnie jako samodzielny rzemieślnik. Jednocześnie dzięki uprzejmości miejscowego nauczyciela Ludwika Zięby intensywnie się dokształca. Poza pracą oraz nauką, udziela się także w miejscowych organizacjach: Kole Młodzieży, straży pożarnej oraz czytelni Towarzystwo Szkoły Ludowej. W 1925 roku wstępuje do organizacji politycznej Związek Chłopski, który w późniejszym okresie przekształca się w Stronnictwo Chłopskie, gdzie Sagan jest członkiem zarządu powiatowego w Nisku oraz sekretarzem kola w Jeżowem.

5 czerwca 1927 roku bierze udział w Kongresie Stronnictwa Chłopskiegow Warszawie, a w roku następnym zostaje upoważniony przez Chłopskie Stronnictwo Radykalnedo organizowania i zakładania Związków Jedności Chłopskiej, oraz do urządzania wieców wyborczych na terenie całej Rzeczpospolitej.

W 1928 roku zawiera związek małżeński z Marią Czernik, ślub bierze w kościele w Mrowli k/ Rzeszowa. Po ukończeniu kursu księgowości handlowej pracuje jako kasjer w Spółdzielni Rolniczo-Handlowej "Nasz Sklep" w Jeżowem i nadal prowadzi swój zakład stolarski. Również od tego roku datuje się jego działalność w Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici", w którym w latach 1930-1934 pełni funkcję przewodniczącego zarządu powiatowego. W latach 1932-1939 roku pełni funkcję sekretarza zarządu powiatowego w Stronnictwie Chłopskim. Jednocześnie jest korespondentem czasopism: Zielonego Sztandaru, Piastu, a także korespondentem rolniczym GUS. Jest także członkiem zarządu Okręgowego Towarzystwa Rolniczego.

W kwietniu 1930 roku zakłada pierwsze koło Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici” w Jeżowem i zostaje jego przewodniczącym. 10 listopada 1931 roku Starosta Niżański Chitry, mianuje go Komisarzem Spisowymna okręg nr 48 Jeżowe-Podgórze. Za spis prowadzony od grudnia 1931 do marca 1932, w dniu 10 marca otrzymuje odznakę i legitymację za ofiarną pracę.

Pełni także różne stanowiska w samorządzie terytorialnym. 31 grudnia 1934 roku starosta niżański zatwierdza go na stanowisko sołtysa gromadzkiego wsi Jeżowe. Funkcję tą sprawuje do końca okupacji. Od 1935 roku jest członkiem Gminnej Rady w Jeżowem.

Za działalność polityczną w Stronnictwie Ludowym, szczególnie za przemówienia oraz organizację strajków w latach 1932 i 1937 kilkakrotnie karany administracyjnie i sądownie. Po najeździe hitlerowskim, w drugiej połowie października 1939 roku, wraz z kolegą Franciszkiem Łachem - wiceprzewodniczącym zarządu powiatowego, podejmuje nawiązywanie łączności z kołami i indywidualnymi działaczami Stronnictwa Ludowegona terenie powiatu niżańskiego, z myślą o prowadzeniu dalszej działalności stronnictwa w warunkach okupacji. W grudniu 1939 roku nawiązuje łączność z kolegą Władysławem Kojdrem z Grzęski i na jego polecenie w kwietniu 1940 roku, wraz z Adamem Drągiem i Franciszkiem Łachem tworzy powiatową trójkę Stronnictwa Ludowego, która stanowi powiatowe kierownictwo tego Stronnictwa. Tomasz Sagan aż do końca okupacji jest przewodniczącym trójki powiatowej, kierującej i koordynującej całościowe działania Roch-a BCH na terenie powiatu. Współorganizator gminnych oraz gromadzkich trójek Roch-a, Straży Chłopskiej, plutonów BCH. Jest reprezentantem Stronnictwa Ludowego w kontaktach z innymi ugrupowaniami konspiracyjnymi na terenie powiatu.

15 sierpnia 1944 roku PKWN powierza mu stanowisko Przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w Nisku. W dniu 3 września 1944 roku, w porozumieniu z Powiatowym Kierownictwem ROCHA, Powiatowa Rada Narodowa w Nisku powołuje Tomasza Sagana na stanowisko Starosty Niżańskiego. Od tego momentu datuje się ciągły i narastający konflikt z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego, którego momentem kulminacyjnym jest aresztowanie Tomasza Sagana w styczniu 1947 roku i osadzenie w wiezieniu śledczym przy ul. Jagielońskiej w Rzeszowie. W marcu tego roku dekretem E. Osóbki–Morawskiego zostaje odwołany ze stanowiska starosty Powiatowego w Nisku, a uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z listopada tego roku zostaje pozbawiony mandatu członka. Uchwała uzasadniona zostaje notorycznym opuszczaniem obrad oraz brakiem zainteresowania pomimo, że przebywał w tym czasie w więzieniu. Także ze strony prawicowej organizacji spotykają go reperkusje. Zaraz po wyborze na Starostę Niżańskiego, dochodzi do dwóch napadów na jego dom. Ma miejsce również strzelanina, podczas której cały inwentarz zostaje wybity. Sam Tomasz unika śmierci tylko dzięki zbiegowi okoliczności. Jedną z jego decyzji, jako starosty niżańskiego, było powołanie 7 grudnia 1944 roku Państwowego Gimnazjum Rolniczego-Męskiego w byłym majątku Sopot koło Niska.

W maju 1947 roku zatrudnia się w Towarzystwie Uniwersytetów Ludowych w Zarzeczu k/ Niska. Po ponownym aresztowaniu, spędza w więzieniu 2,5 miesiąca bez wyroku oraz postawienia jakichkolwiek zarzutów. Opuściwszy więzienie dostaje nakaz wyjazdu z powiatu Nisko oraz cotygodniowego meldowania się na posterunku w Pysznicy. W związku z tym Sagan Tomasz postanawia wyjechać najpierw do Kwidzynia a następnie do Susza, gdzie podejmuje pracę w miejscowym PGR-e i cały czas posiada swego opiekuna.

Do Jeżowego wraca w 1953 roku i podejmuje pracę w Państwowym Sanatorium Przeciwgruźliczym w Górnie jako księgowy w gospodarstwie pomocniczym, gdzie pracuje aż do emerytury.

Po przejściu na emeryturę zbiera materiały i pisze książkę Konspiracja w "Natanie”, która mówi o działalności ROCH-a i BCH w powiecie niżańskim w okresie okupacji. Sagan współpracuje ze Spółdzielnią Wydawniczą w Warszawie oraz Muzeum Historycznym w Warszawie, do którego przekazuje znaczne ilości materiałów związanych z działalnością powyższych organizacji. W wyniku represji, jakie spotkały go po wojnie, zaprzestaje działalności politycznej oraz społecznościowej.

Wśród jego długoletnich przyjaciół można wymienić: Jana Pietrońskiego (ps. Klon), Stanisława Kwaśnika (ps. Kowal i Mściciel), Jana Drzymałę (ps. Dąb), Marię Partyka, Rudolfa Baumbergera, Stanisława Gryla, Franciszka Łacha i wielu, wielu innych.

Tomasz Sagan wraz z żoną Marią wychowali czworo dzieci: Eugenię, Irenę, Henryka i Władysławę, którzy podobnie jak ojciec byli aktywnymi samorządowcami i społecznikami.

Sagan zmarł 8 stycznia 1974 roku w szpitalu wojewódzkim w Rzeszowie. Pochowany został na cmentarzu w Jeżowem.

Tomasz Sagan został odznaczony przez władze państwowe Kawalerskim Orderem Odrodzenia Polski, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Do końca życia był wierny swoim poglądom politycznym. Nigdy w imię „posiadania władzy”, nie postępował wbrew temu, co wyznawał i w co wierzył. To społecznik oddany całym sercem temu, co robił oraz samouk, który dzięki ciężkiej pracy i samokształceniu osiągnął bardzo dużo.